<< powrót

 www.region.tuchola.pl >> tuchola

Gmina Tuchola

 O gminie    Turystyka   Historia    

 

   

Historia

Tuchola jest jednym z najstarszych miast pomorskich o bogatej przeszłości historycznej. Pierwsze wzmianki znajdują się w dziele pt. "Pomerania" Jana Bugenhagena oraz w kronice Tomasza Kantzowa. Z nich dowiadujemy się, że na miejscu, gdzie dziś położone jest miasto istniała żupa, czyli osada ludzka zamieszkana przez plemię lub oszczep. O jej istnieniu świadczy położenie geograficzne, rzeżba terenu, wody i moczary otaczające miasto, a także owalna zabudowa miasta. Wyniki badań archeologicznych prowadzonych jeszcze przed I wojną światową i w latach międzywojennych świadczą o tym, że w czasach panowania Mieszka I i Bolesława Chrobrego wiodło się tucholanom dobrze. 
Pierwszy kościół został zbudowany w Tucholi około 1173r. Spełniał on zapewne rolę siedziby parafii grodowej lub kasztelańskiej. Książe pomorski Sambor I nadał Tucholi około 1200r. prawa osadnicze. Dokument lokacyjny Sambor I wydał zasadźcy Tucholowi, który upoważniał go do założenia na miejscu istniejącej osady zalążków miasta. Prawdopodobnie od tego czasu osada ta nazywa się Tucholą. 
Początkowo była ona osadą rzemieślniczo-targową u skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych prowadzących z południa na północ i ze wschodu na zachód. Po roku 1256 zaczą się intensywny rozwój Tucholi jako ważnego ośrodka państwowo-administracyjnego. 
W 1287 roku arcybiskup gnieźnieński Jakub Świnka dokonał konsekracji drugiego (murowanego) kościoła w Tucholi. Kościół p.w. Św. Barłomieja miał wieżę i bogate wnętzre z dziewięcioma ołtarzami. Przetrwał do wielkiego pożaru miasta w 1781 roku. Na początku XIV wieku Tuchola znajdowała się w rękach Święców, którzy sprowadzili tu w 1307 roku Brandenburczyków, zaś kasztelan Bogusz sprowadził Krzyżaków, którzy założyli konsturswto. Zakon w krótkim czasie odbudował Tucholę wznosząc zamek i otaczając go murami obronnymi i rowami. W roku 1346 nadali jej prawa miejskie.W okresie wojen Polski z Zakonem miasto przechodziło z rąk do rąk, aby ostatecznie znaleźć się w granicach Królestwa Polskiego po Pokoju Toruńskim (1466). Od tego czasu Tuchola stała się siedzibą powiatu ( o powierzchni1818 km kwadratowych). 
Parafia tucholska należała do archidiecezji gnieźnieńskiej, a od 1512 roku do archidiakonatu Kamieńskiego. Miasto od tej pory zaczęło się bogacić i intensywnie rozwijać. W obrębie murów znajdowały się 123 domy, zaś na przedmieściach 78. Zamieszkiwało je półtora tysiąca obywateli. Głównym zajęciem ludności było rzemiosło zorganizowane w cechach. Przy tucholskiej farze istniała szkoła. Dzięki fundacjom Bartłomieja Nowodworskiego stypendyści z Tucholi i okolic mogli pobierać nauki w Akademii Krakowskiej, Okres dobrobytu i spokoju zakłócił najazd Karola Gustawa pustoszący całe Pomorze (1655). Szwedzi na krótko zajęli miasto, jednak działania wojenne tak je zrujnowały, że ludność zmalała o połowę. Tuchola i okolice zostały na kilka lat zwolnione z wszelkich podatków. Nieszczęścia dopełnił w 1685 roku pożar miasta, a w kilka lat później epidemia. 
Po pierwszym rozbiorze Polski (1722) Tuchola wraz z oklicami przeszła pod panowanie pruskie. Przyłączono ją do powiatu chojnickiego. W 1781 roku kolejny pożar strawił zabudowania i urządzenia miejskie. 
Druga połowa wieku XIX to okres pobudzenia gospodarczego. Rozwinięto komunikację budując drogi bite, kolej i pocztę. Od 1875 roku Tuchola stała się ponownie siedzibą powiatu. 
Polityka germanizacyjna prowadzona z uporem od począku panowania tu władz pruskich zaczęła napotykać na zorganizowany opór ludności. Pierwsze oznaki przebudzenia narodowego nastąpiły po powstaniu listopadowym. Zawiązujące się spółdzielnie, kółka, towarzystwa społeczno-kulturalne i banki były organizacjami nastawionymi głównie na ekonomiczną i moralną walkę z zaborcą. Na terenie Tucholi i w powiecie działały: Towarzystwo Czytelni Ludowych, Towarzystwo Rolnicze Ziemi Południowo-Pomorskiej, Bank Ludowy, Towarzystwo Ludowe "Rolnik". 
Strajk szkolny (1907) był czynnym i zorganizowanym protestem dzieci i młodzieży przeciw wyeliminowaniu ze szkoły języka polskiego. Tajne nauczanie rekompensowało częściowo braki wiedzy z języka i historii ojczystej. Po wybuchu I wojny światowej utworzono obóz jeniecki. Przebywali w nim Rosjanie i Rumuni. Warunki i epidemia chorób panujące w obozie powodowały dużą umieralność. Około 4 tysięcy jeńców spoczęło na zawsze w ziemi tucholskiej. 
Pierwsza wojna światowa, zakończona klęską armii niemieckiej, stworzyła możliwość odzyskania niepodległości przez Polskę i znalezienie się miasta w granicach II Rzeczypospolitej. Ożywienie życia politycznego w mieście było wyrazem długich oczekiwań. Ukonstytuowały się Rada Robotniczo-Chłopsko-Żołnierska i Powiatowa Rada Ludowa. Lata 1919-20 były okresem dwuwładzy. Społeczeństwo przygotowywało się na powrót miasta do Polski. Stało się to 29 stycznia 1920 roku po 150 latach niewoli pruskiej. 
Pierwszym komisarycznej starostą polskim na powiat tucholski został dr Jan Bartz, a burmistrzem Klemens Rzentkowski. Władza polska szybko się umacniała. Jeszcze w 1920 roku wszystkie urzędy i instytucje zostały obsadzone przez Polaków. Usunięto pomnik pruskiego żołnierza, stawiając pomnik św. Małgorzaty - patronki miasta. Przywrócono uroczyste obchody Świąt i rocznic. Uruchomiono komunikację autobusową i rozszerzoną komunikację kolejową. W okresie międzywojennym wybudowano 15 domów mieszkalnych i nowy Kościół Katolicki (1935-39). 
Mniejszość niemiecka organizowała się, tworząc różne spółki i związki. Stanowiło to opozycję gopsodarczo-ekonomiczną i polityczną. W tej sytuacji władze i społeczeństwo wielką wagę przywiązywało do podkreślenia tożsamości, tradycji kulturowych i walorów przyrodniczych środowiska. Dla spopularyzowania piękna i atrakcyjności Borów Tucholskich zorganizowano w sierpniu 1939 Tydzień Borów Tucholskich połączych z szeregiem imprez i wystaw dorobku miasta i powiatu. 
W okresie dwudziestolecia międzywojennego Tuchola tętniła życiem we wszystkich sferach społecznych. Od pierwszych dni wolności w życiu miasta uczestniczyły liczne organizacje, stowarzyszenia i kluby. Działalność kulturalna, oświatowa i sportowa powodowała ożywienie miasta, co owocowało ogólnym rozwojem gosodarczym. 
W 1938 roku liczba ludności wynosiła 5,816,działało 91 przedsiębiorstw hanlowych, 107 przemysłowo - rzemieślniczych, 2 mleczarnie, 10 restauracji, 3 hotele, kawiarnia,kino,sala bilardowa i kręgelnia, boiskosportowe i 9 kortów tenisowych. Wydano "Głos Tucholski". 
Wybuch drugiej wojny światowej przerwał pokojową pracę i pomyślny okres rozwoju miasta. Od pierwszych dni eksterminacyjną politykę okupanta odczuli polscy obywatele - mieszkańcy miasta i okolicznych miejscowości. Aresztowania i egzekucje w Rudzkim Moście były zemstą nie tylko za patriotyczną postawę w okresie zaboru pruskiego, ale też krwawą rozprawą z polską inteligencją, działaczami politycznymi, gospodarczymi i społecznymi. W 6 egzekucjach zginęło kilkaset tucholan oraz mieszkańców powiatu. Już w pierwszych dniach okupacji zlikwidowano i skonfiskowano mienie wszystkich polskich spółdzielni, przedsiębiorstw gospodarczych, warsztatów i sklepów. Znaczna część właścicieli gospodarstw rolnych zginęła, inni zostali wysiedleni, lub pozostali w gospodarstwach w charakterze robotnika rolnego. 
Wkroczenie wojsk radzieckich nastąpiło 15 lutego 1945 roku. Niezwłocznie rozpoczęła się intensywana praca nad organizacją życia społecznego i gospodarczego. Pierwszym starostą powiatowym został Józef Gierczyk, a burmistrzem miasta Fabian Dębrowski. Uruchomiono zakłady pract i instytucje handlowe. Z braku połączeń kolejowych, uruchomiono komunikację autobusową. W trudnych warunkach przystąpiono do odbudowy szkolnictwa i wskrzeszenia życia kulturalnego. Równolegle z pobudzeniem życia gospodarzcego rozwijał się aparat partyjny i milicyjny. 
W kolejnych latach systematycznie powstawały nowe zakłady pracy, instytudje i placówki kulturalne. Dużą rolę w życiu gospodarczym odegrało tucholskie rzemiosło, drobna wytwórczość i usługi. Miasto posiada sieć wodociągową, kanalizacyjną i jest zgazyfikowane. W mieście i gmienie istnieje 10 szkół podstawowych i szkoły ponadpodstawowe: Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego, Zespół Szkół Leśnych im. Tysiąclecia Państwa Polskiego i Zespół Szkół Zawodowych nr 1 Aktywnośc społeczna tucholan w sferze gospodarczej i kulturalnej przyniosła duże korzyści miastu i gminie. Tuchola i gmina uczestniczyły corocznie w konkursie "Mistrz Gospodarności" otzrymując szereg nagród i wyróżnień. W latacj 1976/77 Tuchola uczestniczyła zwycięśko w telewizyjnym konkursie "Bank 440", rywalizując z Kamieniem Pomorskim. W roku 1987 miasto obchodziło jubileusz 700-lecia. 

 



na początek  

 

Partnerzy: Odzież używana, hotele, Bory Tucholskie

400 Bad Request <h1 style="margin:0; font-size:150px; line-height:150px; font-weight:bold;">400</h1> <!DOCTYPE html> <html style="height:100%"></center></body> </html>